Wniosek o uzasadnienie wyroku karnego

Większość postępowań karnych kończy się wydaniem wyroku, czy to skazującego czy uniewinniającego. W orzeczeniu tym sąd rozstrzyga, czy oskarżony ponosi odpowiedzialność karną, a jeśli tak – jaką powinien otrzymać karę. Wyrok zawiera także inne rozstrzygnięcia, na przykład o środkach karnych, o kosztach lub o zaliczeniu tymczasowego aresztowania na poczet kary. W tym dokumencie sąd jednak nie uzasadnia, dlaczego wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Jeśli chcemy poznać motywy sądu, powinniśmy złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku karnego. To także niezbędny element do złożenia apelacji lub skargi kasacyjnej.

Czym jest wniosek o uzasadnienie wyroku karnego

Wniosek o uzasadnienie wyroku karnego to pismo procesowe, które uruchamia konkretne instytucje procesowe, zmierzające co do zasady do uzyskania pisemnego uzasadnienia wydanego wyroku a co otwiera drogę do zaskarżenia orzeczenia i złożenia apelacji. Generalnie wyrok sądu I instancji nie podlega uzasadnieniu z urzędu. Sąd w trakcie ogłoszenia wyroku podaje jedynie najważniejsze, ustne motywy rozstrzygnięcia. Istnieją wyjątki od powyższej zasady (zdanie odrębne, wyrok sądu wojskowego), ale są one na tyle rzadkie, że nie będziemy się na nich skupiać.

Jak wspomniałem, uzyskanie pisemnego uzasadnienia wyroku jest niezbędne do oceny, czy warto składać w sprawie apelację. Nie oznacza to oczywiście, że zawsze trzeba to robić. Jeśli sąd w przekonujący sposób uzasadni, dlaczego wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie, składanie apelacji może się okazać bezprzedmiotowe i będzie jedynie generować koszty. Jednakże bez pisemnego uzasadnienia wyroku w zasadzie nie jesteśmy w stanie dowiedzieć się jaka motywacja oraz argumentacja kierowała sądem podczas wydania takiego a nie innego rozstrzygnięcia końcowego w sprawie.

Wniosek o sporządzenie uzasadnienia i jego doręczenie należy zdecydowanie odróżnić od wniosku o doręczenia odpisu wyroku. W tym drugim przypadku strona otrzymuje jedynie dokument w postaci wyroku (czasami z odpowiednimi klauzulami) i nie ma na tej podstawie prawa do wniesienia środka odwoławczego.

Kto może złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku

Katalog podmiotów, które mogą złożyć wniosek o uzasadnienie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem jest zamknięty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należą do nich:

strony postępowania (oskarżony, prokurator, oskarżyciel prywatny, oskarżyciel posiłkowy);
zastępcy procesowi stron postępowania (obrońca, pełnomocnik);
pokrzywdzony w wypadku wydania wyroku warunkowo umarzającego postępowanie na posiedzeniu w trybie art. 341 Kodeksu postępowania karnego (dalej: k.p.k.);
podmiot zobowiązany przewidziany w art. 91a k.p.k., którego dotyczy rozstrzygnięcie wyroku w przedmiocie obowiązku zwrotu korzyści majątkowej albo jej równowartości pieniężnej lub świadczenia pieniężnego albo jego równowartości pieniężnej;
właściciel przedsiębiorstwa, którego przepadek orzeczono.

Warto tutaj zwrócić uwagę na art. 325d k.p.k., zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości w rozporządzeniu określa inne niż prokurator organy uprawnione do wnoszenia i popierania oskarżenia przed sądem. Te podmioty (w zakresie swojej właściwości) także będą mogły wnieść o uzasadnienie wyroku. Należą do nich:

organy Inspekcji Handlowej;
organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej;
Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej;
organy Straży Granicznej;
naczelnicy urzędów skarbowych i celno-skarbowych.

Wniosek oskarżonego i jego obrońcy

Istotnym, praktycznym aspektem omawianego tematu jest sytuacja, w której oskarżony posiada swojego obrońcę. Sąd Najwyższy już wiele lat temu przyjął, że złożenie wniosku przez obrońcę jest jednocześnie realizacją tego samego uprawnienia przez oskarżonego. Oznacza to, że jeśli obrońca złoży wniosek w terminie, a po terminie dokona tego oskarżony, temu ostatniemu także należy doręczyć wyrok wraz z uzasadnieniem.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego idzie zresztą dalej. Sąd ten wskazuje, że jeżeli tylko obrońca złożył wniosek o uzasadnienie, oskarżony także może wnieść apelację. Termin na jej złożenie biegnie od dnia odebrania wyroku z uzasadnieniem przez obrońcę. Złożenie wniosku przez obrońcę nie wyklucza jego złożenia przez samego oskarżonego.

Wymogi formalne wniosku o uzasadnienie wyroku

Skuteczne złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku wymaga spełnienia kilku szczególnych warunków formalnych. Przede wszystkim, zgodnie z art. 422 § 1 k.p.k. wniosek należy złożyć na piśmie. Przewidziano od tego dwa wyjątki – ustnie można zgłosić taki wniosek do protokołu rozprawy w trybie przyspieszonym, a dodatkowo profesjonalny pełnomocnik może to zrobić elektronicznie za pośrednictwem Portalu Informacyjnego. Wysłanie maila z wnioskiem na adres wydziału sądu nie spełnia powyższego warunku.

Drugim warunkiem formalnym jest wskazanie we wniosku tak zwanego zakresu przedmiotowego. Chodzi o to, że wniosek powinien wskazywać, czy dotyczy on:

całości wyroku;
poszczególnych czynów (gdy było ich więcej);
rozstrzygnięcia o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu.

Wreszcie podmiot niebędący oskarżonym powinien wskazać, którego z oskarżonych dotyczy wniosek, gdy występuje w sprawie co najmniej dwóch. Obowiązek ten dotyczy zatem oskarżycieli (publicznego, posiłkowego i prywatnego), podmiotu zobowiązanego w myśl art. 91a k.p.k., podmiotu zbiorowego oraz ich pełnomocników. Jeśli obrońca jest reprezentantem co najmniej dwóch oskarżonych, także musi wskazać, którego z nich (lub wszystkich) dotyczy wniosek.

Powyższe regulacje są niezmiernie istotne, ponieważ przesądzają o zakresie ewentualnej apelacji. Strona postępowania nie może zaskarżyć wyroku w zakresie, w jakim nie wystąpiła o jego uzasadnienie.

Warto także pamiętać, że wniosek powinien zawierać dwa żądania – sporządzenia uzasadnienia oraz doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem. W praktyce zdarzają się przypadki, gdy brak drugiego z nich uniemożliwia wniesienie apelacji.

W jakim terminie należy złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku

Kodeks postępowania karnego przewiduje dwa terminy na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku. Jeśli sprawa jest prowadzona w postępowaniu przyspieszonym, termin ten wynosi 3 dni. W pozostałych przypadkach jest to 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Nie mniej ważny jest moment, od którego powyższe terminy liczymy.

Zgodnie z art. 422 § 2a k.p.k. dla oskarżonego pozbawionego wolności, który nie ma obrońcy i – pomimo złożenia wniosku o doprowadzenie go na termin rozprawy, na którym ogłoszono wyrok – nie był obecny podczas ogłoszenia wyroku, termin biegnie od daty doręczenia mu wyroku.

W pozostałych przypadkach termin ten liczymy zgodnie z art. 422 § 1 k.p.k. od dnia ogłoszenia wyroku. Oznacza to, że nawet nieobecność na rozprawie, w trakcie której ogłoszono wyrok, nie przedłuża tego terminu. Jako termin zawity, może on zostać przywrócony na zasadach przewidzianych przez art. 126 k.p.k.

Cofnięcie wniosku

Choć Kodeks postępowania karnego wprost tego nie przesądza, powszechnie przyjmuje się, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku można cofnąć. Logika stojąca za dopuszczalnością takiego działania jest bardzo prosta. Skoro strona ma prawo decydować, czy chce składać apelację, czy nie, można także decydować o uzyskaniu uzasadnienia wyroku. Należy przy tym pamiętać, że jeśli wniosek złożył obrońca, oskarżony nie może go samodzielnie cofnąć. Z drugiej strony, jeśli obrońca chciałby cofnąć wniosek, musi uzyskać zgodę swojego klienta.

Odmowa przyjęcia wniosku o uzasadnienie wyroku

Przepisy przewidują szereg sytuacji, w których sąd odmawia przyjęcia wniosku o uzasadnienie wyroku. Dzieje się tak wtedy, gdy:

wniosek został złożony przez osobę nieuprawnioną;
wniosek złożono przed ogłoszeniem wyroku albo po upływie terminu do jego złożenia;
wniosek nie spełnił wymagań formalnych, których nie uzupełniono mimo wezwania.

Sąd odmawia przyjęcia wniosku zarządzeniem, na które służy zażalenie. Konsekwencje odmowy są bardzo poważne – strona nie może złożyć wtedy apelacji.

Żeby ich uniknąć warto powierzyć prowadzenie swojej sprawy profesjonalnemu adwokatowi, który dopilnuje, by dochować wszystkich wymagań przewidzianych przez przepisy.

Adwokat Maciej Sechman Kancelaria Adwokacka Katowice

Więcej o autorze powyższej publikacji dowiesz się na tej stronie.

Profesjonalna pomoc prawna w sprawach cywilnych, karnych, rodzinnych i w zakresie szkód górniczych.