Warunkowe zawieszenie kary

Warunkowe zawieszenie kary

 

Polskie prawo karne na wiele różnych sposób może reagować na popełnione przestępstwa. Zgodnie z dyrektywami wymiaru kary i zasadami postępowania karnego sądy powinny dążyć do sprawiedliwych i słusznych kar. Nie zawsze oznacza to kary najbardziej surowe. Wręcz przeciwnie, w większości przypadków nie mamy do czynienia z recydywistami, którzy nie mają już szansy na poprawę. Bardzo dużo osób otrzymujących zarzuty to osoby bez historii kryminalnej, będące przypadkowymi lub okazjonalnymi sprawcami przestępstw. Dla nich właśnie przewidziano warunkowe zawieszenie kary, czyli jeden z tzw. środków probacyjnych.

 

Istota warunkowego zawieszenia kary

 

Warunkowe zawieszenie kary jest środkiem probacyjnym, czyli polega na poddaniu sprawcy przestępstwa próbie. Sąd może w określonych sytuacjach zdecydować się na orzeczenie kary pozbawienia wolności, a następnie jej zawieszenie. Warunkiem zawieszenia kary jest to, że sprawca w okresie próby nie będzie popełniał przestępstw ani w jakikolwiek inny sposób naruszał obowiązujących norm. Należy pamiętać, że warunkowe zawieszenie orzeka się w wyroku, a nie w trakcie postępowania wykonawczego. Po zakończeniu sprawy nie można złożyć odrębnego wniosku o warunkowe zawieszenie kary.

Zastosowanie tego środka probacyjnego nie zmienia faktu, że sprawca dalej jest karany. Jego wyrok w pozostałym zakresie będzie egzekwowany i wpisany do Krajowego Rejestru Karnego. W literaturze prawniczej przyjmuje się, że warunkowe zawieszenie jest formą wymiaru kary i odnoszą się do niego okoliczności na ten wymiar wpływające.

 

Kiedy można orzec warunkowe zawieszenie kary

 

Zgodnie z art. 69 Kodeksu karnego (dalej: k.k.), sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki:

1. wymierzona sprawcy kara nie przekracza 1 roku pozbawienia wolności;
2. sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności;
3. warunkowe zawieszenie jest wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

 

W zakresie pierwszej przesłanki należy wskazać, że chodzi wyłącznie o karę wymierzoną przez sąd, niezależnie od tego, czy jest to kara jednostkowa, czy łączna. Limit jednego roku dotyczy całej orzeczonej kary, a nie kary pozostałej do wykonania np. na skutek zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania w sprawie.

Druga przesłanka oznacza, że w chwili popełnienia czynu, za który sprawca ma otrzymać karę w zawieszeniu, ten właśnie sprawca nie mógł być karany na karę pozbawienia wolności. Nie ma przy tym znaczenia, czy była to kara w zawieszeniu, odbyta w więzieniu czy zamieniona na dozór.

Trzecia przesłanka natomiast to tzw. prognoza kryminologiczna. Zawieszając warunkowo karę sąd musi ustalić, że sprawca prezentuje określoną postawę i daje gwarancję poprawnego zachowania po zakończeniu sprawy.

 

Ograniczenia podmiotowe – warunkowe zawieszenie kary 

 

Nawet po spełnieniu opisanych wyżej przesłanek nie zawsze sąd będzie się godził na warunkowe zawieszenie kary. Jak wynika z art. 69 § 4 k.k. sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach wobec:

• sprawcy występku o charakterze chuligańskim;
• sprawcy przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k. (recydywa w jeździe po alkoholu);
• sprawcy przestępstwa określonego w art. 173 § 1 lub 3, art. 177 § 1-2a lub art. 355 § 1 lub 2 k.k. (przestępstwa komunikacyjne), jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia lub w czasie popełnienia przestępstwa obowiązywał sprawcę zakaz prowadzenia pojazdów.

W powyższych przypadkach muszą zajść jakieś dodatkowe, wyjątkowe okoliczności, które uzasadnią warunkowe zawieszenie kary.

 

Warunkowe zawieszenie kary w okresie próby

 

Jak wspominałem, warunkowe zawieszenie wykonania kary jest związane z poddaniem sprawcy próbie. Okres próby jest różny dla różnych sprawców. Standardowo wynosi od 1 roku do 3 lat. Jeśli jednak sprawcą jest młodociany lub osoba, która popełniła przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat. Okres próby zawsze biegnie od dnia uprawomocnienia się (a nie wydania!) wyroku.

 

Dodatkowe obowiązki

 

Samo warunkowe zawieszenie wykonania kary to zdaniem ustawodawcy za mało. Dlatego Kodeks karny przewiduje dodatkowe obowiązki, orzekane obok zawieszenia. Należą do nich obowiązki:

• informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby;
• przeproszenia pokrzywdzonego;
• wykonywania ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby;
• wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu;
• powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających;
• poddania się terapii uzależnień;
• poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji;
• uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych;
• powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach;
• powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób;
• opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym;
• innego stosownego postępowania w okresie próby, które może zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa.

W wyroku musi się znaleźć przynajmniej jeden z powyższych obowiązków.

Warto także dodać, że zgodnie z art. 73 § 1 k.k. sąd może w okresie próby oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

 

Warunkowe zawieszenie kary – specyficzne przypadki

 

W polskim porządku prawnym funkcjonują szczególne przypadki warunkowego zawieszenia kary.

Przede wszystkim zgodnie z art. 60 § 5 k.k. sąd, wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5, może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10 lat wobec sprawców w określony sposób współpracujących z organami ścigania. Przesłanką takiej decyzji musi jednak być przekonanie, że sprawca nie popełni więcej jakiegokolwiek przestępstwa. Przepis ten najczęściej stosuje się wobec osób będących częścią grupy przestępczej, które zdecydowały się pójść na pełną współpracę z prokuraturą.

Przepisy znajdujące się w części wojskowej Kodeksu karnego umożliwiają warunkowe zawieszenie kary aresztu wojskowego. W odpowiednim zakresie nakazują bowiem stosowanie do aresztu wojskowego regulacji dotyczącej kary pozbawienia wolności.

Podobnie rzecz uregulowano w Kodeksie karnym skarbowym. Tutaj także przepisy odsyłają do odpowiednich regulacji z Kodeksu karnego, dzięki czemu za przestępstwo skarbowe także można orzec karę więzienia w zawieszeniu.

 

Podobne instytucje

 

Od warunkowego zawieszenia kary należy odróżnić inne instytucje prawa karnego.

 

Warunkowe umorzenie postępowania, w przeciwieństwie do zawieszenia wykonania kary, kończy postępowanie bez formalnego skazania sprawcy. Sąd także wyznacza okres próby, ale nie wymierza w ogóle kary. Jeśli w okresie próby sprawca popełni przestępstwo, cała sprawa wraca na wokandę i dopiero wtedy sąd będzie zastanawiał się nad karą. W przypadku warunkowego zawieszenia natomiast kara jest już ustalona, a jedynie jej wykonanie uległo wstrzymaniu.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z kolei jest elementem postępowania wykonawczego. Obie instytucje dotyczą kary pozbawienia wolności i w obu wyznacza się okres próby, ale na tym podobieństwa się kończą. Warunkowe zwolnienie możliwe jest po odbyciu przez sprawcę części kary pozbawienia wolności. Polega na „odpuszczeniu” skazanemu pozostałej części kary, jeśli daje on pozytywną prognozę kryminologiczną co do swojego zachowania. Jeśli w okresie próby naruszy przepisy, wraca do odbycia pozostałej części kary.

 

Wreszcie warunkowe zawieszenie należy odróżnić od przerwy i odroczenia w wykonaniu kary. W określonych sytuacjach sąd może postanowić, że z wykonaniem kary więzienia należy się wstrzymać przez pewien okres. Zarówno przerwa, jak i odroczenie udzielane są na konkretny czas i mają za zadanie łagodzić skutki skazania, np. dla rodziny lub zdrowia skazanego.

 

Adwokat Maciej Sechman Kancelaria Adwokacka Katowice

Więcej o autorze powyższej publikacji dowiesz się na tej stronie. 

Profesjonalna pomoc prawna w sprawach cywilnych, karnych, rodzinnych i w zakresie szkód górniczych.