Rozbój

ROZBÓJ

 

Polskie przepisy karne przewidują szereg różnych przestępstw przeciwko mieniu. Część z nich związana jest z użyciem przemocy przez sprawcę czynu zabronionego. W kategorii tej mieści się między innymi rozbój, czyli specyficzna, kwalifikowana odmiana kradzieży.

Choć czasy, w których rozboje i wymuszenia były na porządku dziennym na szczęście już minęły, czyny te wciąż są powszechnie popełniane. Rozboju jako tako nie należy przy tym kojarzyć wyłącznie z gangsterami lub mafią. Przy odpowiednich warunkach sprawcą rozboju może być nawet nieświadoma tego osoba, która idąc za klasykiem znalazła się w nieodpowiednim miejscu i w nieodpowiednim czasie i nie zachowała się w sposób umożliwiający jej uwolnienie się od odpowiedzialności karnej. 

 

Rozbój – podstawa prawna

 

Zgodnie z art. 280 § 1 Kodeksu karnego (dalej także: k.k.), kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15. Jest to podstawa prawna rozboju w typie podstawowym. W § 2 tego przepisu stypizowano natomiast rozbój w typie kwalifikowanym.

Dobrem chronionym wyżej wskazanym przepisem są prawa majątkowe i posiadanie ruchomości, nietykalność cielesna, zdrowie oraz wolność pokrzywdzonego.

 

Kto może dokonać rozboju?

 

Rozbój jest przestępstwem powszechnym, w związku z czym może popełnić je każda osoba, która spełnia ogólne warunki odpowiedzialności karnej. Co więcej, zgodnie z art. 10 § 2 Kodeksu karnego za popełnienie tego przestępstwa odpowie także nieletni, który ukończył 15 lat w chwili czynu. Za taką odpowiedzialnością muszą jednak przemawiać okoliczności sprawy, stopień rozwoju sprawcy oraz jego właściwości i warunki osobiste.

 

Warunki odpowiedzialności karnej za rozbój

 

Strona przedmiotowa (określenie sposobu zachowania się sprawcy) przestępstwa rozboju jest złożona. Przede wszystkim sprawca musi popełnić kradzież. Przez „kradzież” należy tutaj rozumieć wszystkie odmiany kradzieży opisane w Kodeksie karnym, tj:

1. kradzież w typie podstawowym (zabór i przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej);
2. kradzież karty płatniczej;
3. kradzież programu komputerowego;
4. kradzież energii.

Kolejny element rozboju to skorzystanie przez sprawcę z tzw. środków rozbójniczych. Zaliczamy do nich:

• przemoc wobec osoby;
• groźbę użycia przemocy;
• doprowadzenie do stanu nieprzytomności;
• doprowadzenie do stanu bezbronności.

 

Przemoc to nic innego jak fizyczne oddziaływanie na innego człowieka w celu zmuszenia go do określonego zachowania. W rozboju musi to być przemoc wobec osoby, a nie rzeczy, nawet tej zabieranej. W grę wchodzi natomiast przemoc pośrednia, jeśli dotyczy ona innego człowieka w celu zmuszenia do czegoś posiadacza rzeczy.

Groźba natychmiastowego użycia przemocy ma charakter węższy niż groźba bezprawna, mieści się natomiast w zakresie groźby karalnej. Groźba taka musi zatem wzbudzić uzasadnioną obawę jej spełnienia. Nie ma przy tym znaczenia, w jaki sposób zostanie wyrażona. Najczęściej polega na pokazaniu lub pomachaniu niebezpiecznym narzędziem przy pokrzywdzonym.

Doprowadzenie do nieprzytomności polega na wywołaniu takiego stanu, w którym zakłócona jest świadomość człowieka. W tej kategorii mieści się odurzenie lub otrucie. Bezbronność natomiast to niemożność fizycznego przeciwdziałania kradzieży, osiągana np. poprzez związanie lub zamknięcie.

 

Strona podmiotowa sprawcy (umyślność i nieumyślność oraz nastawienie do czynu)

 

Rozbój jest przestępstwem kierunkowym, w związku z czym można popełnić go jedynie umyślnie. Co więcej, odpowiedzialność za rozbój możliwa jest tylko po ustaleniu zamiaru bezpośredniego sprawcy. Oznacza to, że podejrzanemu należy udowodnić, iż celowo chciał zabrać cudzą rzecz i stosował w związku z tym środki rozbójnicze.

 

Rozbój a wymuszenie wierzytelności

 

W praktyce dość często zdarza się, że osoby dokonujące kradzieży z wykorzystaniem środków rozbójniczych odzyskują dług. Orzecznictwo jest tutaj dość zgodnie, że w takiej sytuacji nie mamy jednak do czynienia z rozbojem. Sądy traktują tę sytuację jako przykład przestępstwa z art. 191 § 2 k.k. Zgodnie z tym przepisem, kto, stosując przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności, zmusza ją lub inną osobę do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

 

Przestępstwo czy wykroczenie?

 

Zgodnie z obowiązującymi przepisami rozbój zawsze będzie przestępstwem, niezależnie od wartości skradzionej rzeczy. Pewne wątpliwości pojawiły się na gruncie Kodeksu wykroczeń (dalej: k.w.) w związku z treścią art. 130 § 3 k.w. Zgodnie z nim przepisów art. 119 i 120 k.w. nie stosuje się, jeżeli sprawca używa gwałtu na osobie albo grozi jego natychmiastowym użyciem, aby utrzymać się w posiadaniu zabranego mienia, a gdy chodzi o zabranie innej osobie mienia w celu przywłaszczenia, także wtedy, gdy sprawca doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności.

Przez wiele lat istniała rozbieżność w orzecznictwie dotycząca tego, czy „gwałt na osobie” ma to samo znaczenie, co „przemoc wobec osoby”. W 2008 roku wątpliwości te rozstrzygnął Sąd Najwyższy i uznał tożsamość obu pojęć. W związku z tym uznajemy, że kradzież spełniająca opisane wyżej warunki nigdy nie może być uznana za wykroczenie.

 

Rozbój kwalifikowany – co to takiego?

 

Przepisy przewidują także rozbój kwalifikowany, który jest zagrożony karą od 3 do 20 lat pozbawienia wolności. By do niego doszło, sprawca musi posługiwać się określonymi, niebezpiecznymi przedmiotami, lub działać w sposób zbliżony do takiego posługiwania się. Musimy przy tym pamiętać, że „posługiwanie się” to nie tylko używanie przedmiotu, ale także jego okazywanie pokrzywdzonemu.

W skład niebezpiecznych przedmiotów uzasadniających kwalifikowaną formę rozboju wchodzą:

• broń palna (w tym broń gazowa oraz broń alarmowa);
• broń palna nienabita (ale już nie atrapa broni palnej);
• przedmiot mogący z łatwością uszkodzić człowieka (piła, młotek, deska nabijana gwoździami, łom);
• kij bejsbolowy lub jego imitacje;
• narzędzia walki (nunczako, kastet, pałka);
• rozbita butelka;
• psy niebezpiecznych ras;
• żyletka;
• długie nożyczki;
• kabel przewodu elektrycznego podłączonego do prądu;
• rozgrzane żelazko.

 

Druga grupa przedmiotów prowadzących do kwalifikowanej formy rozboju to środki obezwładniające. Środek taki musi doprowadzić do obezwładnienia ofiary. Jako przykład podaje się tutaj roztwór składający się z rozpuszczonych tabletek clonazepamu i alkoholu. Paralizatory i miotacze gazu pieprzowego będą wchodziły w zakres omawianego przepisu tylko wtedy, gdy realnie będą zagrażały życiu ofiary.

O kwalifikowanym rozboju przesądzają także działania w inny sposób bezpośrednio zagrażające życiu. W tej kategorii mieszczą się na przykład takie pobicia, które realnie grożą śmiercią pokrzywdzonego. Wszystko zależy od konkretnego przypadku i realiów danej sprawy. 

 

Rozbój jako okoliczność zaostrzająca odpowiedzialność karną

 

Należy pamiętać, że choć rozbój sam w sobie jest zagrożony wysoką karą, wywołuje także inne negatywne skutki dla oskarżonego. Przede wszystkim zgodnie z art. 64 § 2 k.k. rozbój jest jedną z przesłanek tzw. multirecydywy. Jeśli w określonych warunkach sprawca dopuści się ponownego rozboju, dolna i górna granica kary zostają zwiększone o połowę.

Po drugie natomiast, rozbój jest jedną z okoliczności decydujących o uznaniu, że doszło do morderstwa (czyli kwalifikowanego zabójstwa). Zgodnie z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. kto zabija człowieka w związku z rozbojem, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 15 albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

 

Pomoc adwokata w przypadku rozboju

 

Rozbój to jedno z najpoważniejszych przestępstw pospolitych. Z uwagi na swoje cechy, sam w sobie zagrożony jest wysoką karą, a sądy rzadko poprzestają na minimalnym ustawowym zagrożeniu. Z tego powodu warto już na początkowym etapie sprawy, jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem, skorzystać z pomocy adwokata. Profesjonalna pomoc jest niezbędna, by zminimalizować poważne konsekwencje prawne popełnienia rozboju.

 

Adwokat Maciej Sechman Kancelaria Adwokacka Katowice

Więcej o autorze powyższej publikacji dowiesz się na tej stronie. 

Profesjonalna pomoc prawna w sprawach cywilnych, karnych, rodzinnych i w zakresie szkód górniczych.