Odsetki ustawowe za opóźnienie w sprawach o szkody górnicze – od kiedy je naliczyć?
Ustalenie momentu, od którego należy naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie, to jedno z bardziej kłopotliwych zagadnień w sprawach o odszkodowanie za szkody wyrządzone ruchem zakładu górniczego. Gdy szkoda ma znaczne rozmiary, a tym samym dużą wartość, prawidłowe wyliczenie odsetek bezpośrednio wpływa na wysokość ostatecznie uzyskanego odszkodowania. Niejednokrotnie sama kwota odsetek stanowi przy tym pokaźną sumę pieniężną – dlatego warto bliżej przyjrzeć się temu zagadnieniu.
W skrócie:
- Co do zasady odsetki należą się od pierwszego dnia po upływie 30 dni od doręczenia wezwania podmiotowi odpowiedzialnemu za szkodę górniczą.
- Część sądów liczy je jednak dopiero od dnia doręczenia opinii biegłego, która precyzuje wysokość szkody.
- Jeśli poszkodowany wcześniej samodzielnie oszacował szkodę (np. kosztorysem), może skutecznie domagać się odsetek już od wcześniejszej daty.
Takie podejście potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z 8 listopada 2019 r. (III CZP 32/19) oraz praktyka sądów powszechnych. Odsetki ustawowe za opóźnienie w sprawach o szkody górnicze to temat ważny, choć bardzo często bagatelizowany zarówno przez kopalnie a czasami niedoceniany przez osoby poszkodowane.
Od kiedy w ogóle można żądać odsetek za opóźnienie?
Aby odpowiedzieć na pytanie, od kiedy można naliczyć odsetki za opóźnienie w sprawach o odszkodowania górnicze, najpierw trzeba ustalić, od kiedy w ogóle przysługuje takie roszczenie.
Zgodnie z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego:
„Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.”
Art. 476 k.c. precyzuje z kolei, kiedy dłużnik popada w zwłokę:
„Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Nie dotyczy to wypadku, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.”
Kto jest dłużnikiem, a kto wierzycielem w sprawie o szkodę górnicze?
W sprawach o zapłatę z tytułu szkód górniczych dłużnikiem w rozumieniu powyższych przepisów jest podmiot odpowiedzialny za ruch zakładu górniczego, a wierzycielem – zazwyczaj poszkodowany właściciel nieruchomości.
Ma to istotne znaczenie praktyczne: do dnia doręczenia odpowiedniego wezwania podmiot górniczy co do zasady nie ma wiedzy ani o istnieniu roszczenia właściciela, ani tym bardziej o jego wysokości.
Czy przed skierowaniem sprawy do sądu trzeba wyczerpać postępowanie ugodowe?
Tak. Art. 151 ust. 1–2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze stanowi, że sądowe dochodzenie roszczeń jest możliwe dopiero po wyczerpaniu postępowania ugodowego. Warunek ten jest spełniony, jeżeli:
- przedsiębiorca odmówił zawarcia ugody, lub
- od skierowania przez poszkodowanego żądania zawarcia ugody upłynęło 30 dni – chyba że poszkodowany, zgłaszając to żądanie, sam wyznaczył dłuższy termin.
Od kiedy zatem należy liczyć odsetki w sprawach o szkody górnicze?
Roszczenie poszkodowanego właściciela staje się wymagalne pierwszego dnia po upływie trzydziestodniowego okresu od dnia doręczenia wezwania podmiotowi odpowiedzialnemu za szkody górnicze.
Od tego dnia poszkodowany może bowiem skutecznie dochodzić swojego roszczenia przed sądem. Innymi słowy: dłużnik dopuszcza się zwłoki, jeżeli nie spełnia świadczenia po upływie ustawowych 30 dni od dnia doręczenia wezwania. Pierwszy dzień po upływie tego terminu można więc traktować jako pierwszy dzień, od którego przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie.
Czy sądy zawsze przyznają odsetki od tej daty? Rozbieżności w orzecznictwie
Nie zawsze – sądy powszechne podchodzą do tego zagadnienia w różny sposób.
Przykładowo Sąd Okręgowy w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy, w orzeczeniu z dnia 23 lipca 2014 r. (sygn. akt X GC 219/11) zasądził odsetki ustawowe dopiero od dnia doręczenia pozwanej opinii biegłego, w której sprecyzowano wysokość odszkodowania.
Sąd uznał, że dokładną wiedzę o wysokości odszkodowania strony postępowania – w tym strona pozwana – powzięły dopiero w dniu doręczenia (względnie wpływu do akt sprawy) opinii biegłego z zakresu budownictwa ze znajomością szkód górniczych. Dopiero od tego momentu można więc mówić o opóźnieniu kopalni w zapłacie konkretnej, ustalonej kwoty.
Co jeśli poszkodowany sam, jeszcze przed procesem, oszacował wysokość szkody?
Koncepcja przyjęta przez Sąd Okręgowy w Gliwicach jest niewątpliwie uzasadniona. Powstaje jednak pytanie: co w sytuacji, gdy strona powodowa samodzielnie – jeszcze długo przed złożeniem pozwu – oszacowała z dużą dokładnością wysokość przewidywanego odszkodowania, np. w oparciu o prywatny kosztorys?
W takim przypadku zasadne wydaje się żądanie odsetek ustawowych już od pierwszego dnia po upływie 30 dni od doręczenia wezwania podmiotowi odpowiedzialnemu. Skoro wysokość szkody była poszkodowanemu znana dużo wcześniej, brak jest podstaw, by za moment powzięcia przez zobowiązanego wiedzy o wysokości szkody uznawać dopiero dzień doręczenia opinii biegłego.
Jak tę kwestię rozstrzygnął Sąd Najwyższy?
Domaganie się odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu (a nawet daty wcześniejszej) znajduje mocne oparcie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2019 r. (sygn. akt III CZP 32/19). Uchwała ta w zasadniczy sposób zmieniła dotychczasowe podejście do terminu naliczania odsetek przy dochodzeniu bezterminowych świadczeń pieniężnych. Sąd Najwyższy odpowiadał na następujące pytanie prawne:
„Czy dłużnik, który nie spełnia bezterminowego świadczenia pieniężnego mimo wezwania wierzyciela, winien zapłacić odsetki ustawowe za opóźnienie przewidziane w art. 481 § 1 k.c. od momentu popadnięcia w opóźnienie w rozumieniu art. 455 k.c., czy od momentu ustalenia przez sąd wysokości odszkodowania (art. 363 § 2 k.c.), względnie od chwili wyrokowania?”
I podjął uchwałę o następującej treści:
„Zasądzenie odszkodowania za szkodę określoną w art. 129 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 1396 ze zm.) według cen z dnia jego ustalenia nie wyłącza przyznania odsetek za opóźnienie od dnia powstania stanu opóźnienia.”
Czy to podejście znajduje potwierdzenie w praktyce sądów?
Tak. Taki sposób zasądzania odsetek znalazł odzwierciedlenie w praktyce – przykładowo Sądu Okręgowego w Katowicach, w prawomocnie zakończonej już sprawie o sygn. akt I Cgg 54/19. Najnowsze orzecznictwo, w tym także Sądu Apelacyjnego w Katowicach jest przychylne dla poszkodowanych, zwłaszcza w sprawach w których pozwana kopalnia jeszcze przed postępowaniem sądowym była (przez pryzmat doświadczenia i fachowego rodzaju prowadzonej działalności) oszacować koszty naprawy.
Podsumowanie: dlaczego warto zwrócić uwagę na odsetki
Kwestia odsetek na pierwszy rzut oka może wydawać się drugorzędna – zwłaszcza gdy w polu widzenia pozostaje sama, nierzadko wysoka, kwota odszkodowania. Warto jednak zawsze dokładnie przeanalizować termin, od którego żądamy odsetek ustawowych za opóźnienie.
Stanowią one bowiem dodatkową rekompensatę za opóźnienie w zapłacie należnego świadczenia pieniężnego przez pozwaną kopalnię – i, jak pokazuje powyższa analiza, mogą znacząco zwiększyć ostateczną kwotę uzyskanego odszkodowania.
Jeśli potrzebujesz wsparcia z profesjonalnej pomocy prawnej w walce z kopalnią, skorzystaj z pomocy adwokata specjalizującego się w sprawach z zakresu szkód górniczych.
Adwokat Maciej Sechman Kancelaria Adwokacka Katowice
Specjalista w sprawach dochodzenia odszkodowania z tytułu szkód górniczych, cywilnych, rodzinnych i karnych.
Więcej o szkodach górniczych i zakresie usług kancelarii w tym przedmiocie możecie Państwo przeczytać na TEJ STRONIE.
